Nacht van Kunst en Kennis: de resultaten

Op 16 september 2017 stond Leiden in het teken van de Nacht van Kunst & Kennis, hét wetenschaps- en cultuurfestival van Zuid-Holland. De historische binnenstad van Leiden veranderde in een podium voor kunstenaars, acteurs, dansers, muzikanten, opiniemakers en wetenschappers. Ook het Taalmuseum Leiden was dit jaar weer op de nacht aanwezig, met het Handschriftenlab. We gingen op zoek naar de vraag: wat betekent je handschrift voor jou? De resultaten vertellen we je graag. 

Het Handschriftenlab

De meest gehoorde uitspraak van bezoekers aan het Handschriftenlab op de Nacht van Kunst en Kennis? “Het verbaast me dat zoveel mensen nog met de hand schrijven.” Niet alleen bleek dat vrijwel iedereen nog dagelijks pen of potlood hanteert, ook hebben we allemaal een mening over ons en elkaars handschrift. Het Taalmuseum Leiden verzamelde in het Handschriftenlab op 16 september 2017 uiteenlopende antwoorden op de vraag wat het handschrift voor bezoekers betekent.

Papier of beeldscherm?
Want wat schrijf je eigenlijk nog met de hand? En wat doe je bij voorkeur digitaal? Op een turfbord met categorieën uiteenlopend van liefdesbrieven tot boodschappenlijstjes inventariseerden we de voorkeur van onze bezoekers. Van de 1221 stemmen die werden uitgebracht, bleek tweederde te gaan naar het met de hand schrijven. Met name werk- of studieaantekeningen, post-its en condoleances worden door de Leidenaren nog vrijwel altijd geschreven en niet getypt. In tegenstelling tot kerstkaarten vinden veel verjaardagswensen hun bestemming via mail of social media, hoewel er ook nog veel handgeschreven kaarten de deur uit gaan. “Het maakt het toch net wat persoonlijker, als je iemand goed kent schrijf je daar eerder een kaart voor dan voor een vage kennis”. Handgeschreven is dus persoonlijker. Opvallende uitzondering: het sinterklaasgedicht. Ongeveer 70% van de bezoekers schrijft dit het liefst digitaal. Waarom? Dit heeft volgens bezoekers te maken met het geheime karakter van dit type gedicht,“je handschrift verraadt van wie het is” en het kopiëren van kant-en-klare rijmzinnen van internet.

Handschriften herkennen
Een handschrift is zo persoonlijk als je pincode, dit maakt het bijna een intiem deel van je identiteit. Dit ondervonden we toen we Leidenaren op straat vroegen hun handschrift te delen, zodat bezoekers van de Nacht van Kunst en Kennis het juiste handschrift bij de juiste persoon konden zoeken. “Mijn handschrift? Nee, dat kan toch niemand lezen!”. We legden uit dat dit geen vereiste was, maar juist een manier om te laten zien hoe uiteenlopend handschriften kunnen zijn. Want is het wel mogelijk om een handschrift aan een persoon te koppelen zonder dat je diegene kent? Tien Leidenaren, en tien uiteenlopende handschriften: zo makkelijk bleek het nog niet om deze te matchen. De verschillen tussen oud en jong werden redelijk eenvoudig geraden, man en vrouw bleek al moeilijker en de handschriften van leeftijdsgenoten bleken gokwerk.



Het mooiste handschrift
Maar wat typeert een mooi handschrift? Om dit uit te zoeken gingen we op zoek naar het mooiste en minst fraaie handschrift van de Nacht van Kunst en Kennis. Bezoekers schreven hun handschrift op een kaart en beoordeelden vervolgens dat van anderen. Het leverde een uiteenlopende wand van handschriften op, waar iedereen zich met zijn beste handschrift liet zien. De vier meest gewaardeerde handschriften zouden getypeerd kunnen worden als consistent, regelmatig, duidelijk en persoonlijk. Waar de één een hartje gebruikt in plaats van een punt op de i, besteed de ander duidelijk aandacht aan het schrijven van sierlijke letters, die de boodschap een extra lading geven en het persoonlijk maakt.

Het winnende handschrift van Tanja de Raad
Het winnende handschrift van Tanja de Raad

Persoonlijke verhalen
Achter ieder handschrift gaat een verhaal schuil. Over hoe je ooit leerde schrijven, of wat iemand ooit over jouw handschrift zei en wat je nooit bent vergeten bijvoorbeeld. Theaterduo Hermans weet Raad leidde de avond in goede banen en ondervroeg bezoekers over hun relatie met hun handschrift. Linkshandigen die al in de jaren tachtig een computer kochten om maar zo weinig mogelijk met de hand te hoeven schrijven, kalligrafen, mensen die zweren bij hun vulpen of balpen: de verhalen zorgen voor veel gelach en herkenning.
Nog iets persoonlijker werd het tijdens de handschriftanalyse door drie grafologen, die speciaal voor deze Nacht hun gedachten lieten gaan over de honderden handschriften van het Leidse publiek. Ruim 300 bezoekers lieten hun handschrift analyseren. Of de grafologen het bij het rechte eind hadden? Of het handschrift een bron van kennis is? Daar verschilden de meningen over. 

Pen of potlood
Maakt het eigenlijk uit waarmee je schrijft? En of je dat los of aan elkaar doet? Het Handschriftenlab omvatte onder andere een minitentoonstelling. Hierin werden feiten en voorkeuren over schrijven en schrijfgerei getoond - van de meestverkochte pen ter wereld, de BIC cristal, tot de stand van zaken in het wetenschappelijk onderzoek rond hoe kinderen leren schrijven. Dat zij tegenwoordig vaak eerder leren typen dan schrijven baart academici soms zorgen. Over de bezoekers van de Nacht van Kunst en Kennis hoeven ze zich in ieder geval niet druk te maken: die maken dankbaar gebruik van de digitale mogelijkheden maar bleken veel te sterk gehecht aan hun handschrift om alles digitaal te willen doen.

Benieuwd naar andere terugblikken op de eerste lustrumeditie van de Nacht van Kunst en Kennis? Onder andere Sleutelstad.fm en Het Leids Kwartiertje deden verslag.